ZUS może kwestionować wysokość wynagrodzenia z umowy o pracę

Małgorzata Regulska-Cieślak        03 kwietnia 2018        Komentarze (0)

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 29 listopada 2017 r., sygn. akt P 9/15 – Dz.U. z 2017 r. poz. 2240 przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778) uprawniające ZUS do ustalania innej podstawy wymiaru składek niż wynikająca z umowy o pracę są zgodne z Konstytucją (a w konsekwencji podstawy wymiaru składek, która wpływa na wysokość należnego zasiłku chorobowego lub macierzyńskiego).

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, w świetle Konstytucji, wysokość wynagrodzenia umownego, rzutującego na podstawę wymiaru składek może i powinna podlegać weryfikacji z uwagi na publicznoprawny charakter stosunku ubezpieczeniowego.

 

Stan faktyczny

Wyrok został wydany na skutek wniesienia pytania prawnego przez Sąd Okręgowy w Częstochowie. Zostało sformułowane przy okazji rozpoznawania czterech stanów faktycznych, w których ZUS wydał decyzje ustalające podstawę wymiaru składek w wysokości niższej niż wynagrodzenie wynikające z umów o pracę. ZUS przeprowadził u płatników kontrole i stwierdził, że ubezpieczeni pracownicy przed powstaniem niezdolności do pracy podlegali ubezpieczeniom społecznym przez krótki okres, a uzyskiwane przez nich wynagrodzenie było wysokie. Co ciekawe, płatnicy byli bliską rodziną pracowników, których wynagrodzenie zakwestionował ZUS.

Nowa podstawa wymiaru składek została ustalona w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. ZUS nie kwestionował ważności zawartych umów o pracę ani samego wykonywania obowiązków pracowniczych.

 

 W jakich sytuacjach może być kwestionowane wynagrodzenie?

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ZUS i sądy ingerują w wysokość wynagrodzenia tylko wyjątkowo, jeżeli kwota wynikająca z umowy o pracę (od której została uiszczona składka na ubezpieczenie chorobowe) budzi wątpliwości. W takiej sytuacji ZUS – po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego – ustala realną płacę pracownika odpowiadającą kryteriom wskazanym w art. 78 § 1 kp; ustalenie to podlega kontroli sądowej.

Dla ZUS, a następnie dla sądów istotne w takich postępowaniach będą możliwości finansowe pracodawcy (obiektywnie zezwalające mu na zatrudnienie „drogiego” pracownika), doświadczenie zawodowe pracownika (był pracownikiem fizycznym z najbliższą krajową, a następnie stał się kierownikiem z pensją powyżej średniej krajowej?), zakres jego obowiązków i zapewne stawki rynkowe na danym stanowisku.

Wysokość wynagrodzenia z umowy o pracę a … interes publiczny

Ustalenie wysokości wynagrodzenia objęte jest zasadą swobody umów, ale z pewnymi wyjątkami. Nie oznacza to jednak zdaniem TK, że pracodawca może wynagradzać pracownika również znacząco ponad realną wartość świadczonej pracy, a instytucje państwa (w tym ZUS) nie powinny kwestionować zawartych umów o pracę, w tym postanowień dotyczących wysokości wynagrodzenia. Dla TK punktem wyjścia było stwierdzenie, że stosunek ubezpieczenia chorobowego (podobnie jak pozostałych ubezpieczeń społecznych) ma charakter publicznoprawny i stosuje się doń przepisy k.p.a. Strony tego stosunku są równe i powinny być jednakowo traktowane, mają też względem siebie określone prawa i obowiązki. Niemniej jednak – jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 września 2007 r., sygn. P 11/07 (OTK ZU nr 8/A/2007, poz. 97) – ZUS występuje w roli „podmiotu ustalającego prawo podmiotu ubezpieczonego, a więc (…) jako iudex in re sua”.

 

Określona w umowie o pracę wysokość wynagrodzenia pracownika rzutuje na treść stosunku publicznoprawnego, którego celem jest realizacja prawa do zabezpieczenia społecznego. Wynikająca z umowy o pracę wysokość wynagrodzenia wprost determinuje bowiem wysokość świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, finansowanych ze środków publicznych (bo taki charakter mają – jak już wspomniano – środki FUS, z których wypłacane są zasiłki chorobowe i macierzyńskie). Zdaniem Sądu Najwyższego (sygn.. akt. II UZP 2/05) – z którym Trybunał Konstytucyjny również się zgadza – „odpowiednie zastosowanie art. 58 k.c. pozwala na uściślenie, że postanowienia umowy o pracę sprzeczne z ustawą albo mające na celu jej obejście są nieważne (…) a sprzeczne z zasadami współżycia społecznego – nieważne bezwzględnie„.

 

Odwołanie od decyzji ZUS – droga do sądu

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych, który bada prawidłowość zaskarżonej decyzji. ZUS, kwestionujący wysokość wynikającego z umowy wynagrodzenia, jako mającego na celu wykorzystanie systemu ubezpieczeń społecznych kosztem ogółu jego uczestników (uzyskanie nienależnych albo wyższych niż należne świadczeń z FUS), musi przedstawić okoliczności, fakty oraz dowody na ich poparcie. Innymi słowy musi przedstawić w jaki sposób obliczył nową wysokość wynagrodzenia.

 Jak podkreślił TK „ZUS, a następnie sądy, ustalają – najpierw w postępowaniu wyjaśniającym, a w razie wniesienia odwołania, w postępowaniu sądowym – płacę realną, odpowiadającą kryteriom wskazanym w art. 78 § 1 k.p., nie zaś jakąś arbitralnie określoną płacę „właściwą”. W celu ustalenia owego realnego wynagrodzenia, stosują przepisy k.c. co wynika wprost z art. 300 k.p.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Wyrażając swoją opinię w powyższym formularzu wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Małgorzata Regulska-Cieślak RADCA PRAWNY Twoich danych osobowych w celach ekspozycji treści komentarza zgodnie z zasadami ochrony danych osobowych wyrażonymi w Polityce Prywatności

Administratorem danych osobowych jest Małgorzata Regulska-Cieślak RADCA PRAWNY z siedzibą w Warszawie.

Kontakt z Administratorem jest możliwy pod adresem m.regulska-cieslak@kancelaria-mregulska.pl.

Pozostałe informacje dotyczące ochrony Twoich danych osobowych w tym w szczególności prawo dostępu, aktualizacji tych danych, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia danych oraz wniesienia sprzeciwu na dalsze ich przetwarzanie znajdują się w tutejszej Polityce Prywatności. W sprawach spornych przysługuje Tobie prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Poprzedni wpis:

Następny wpis: