Zakaz konkurencji w umowie cywilnoprawnej

Małgorzata Regulska-Cieślak        08 stycznia 2018        Komentarze (0)

Wiele razy byłam pytana, w prywatnych wiadomościach od Czytelników bloga oraz w trakcie porad prawnych, czy możliwe jest skuteczne ustanowienie zakazu konkurencji w umowie cywilnoprawnej i czy taki zakaz konkurencji można ustanowić bez wynagrodzenia (dla osoby zobowiązanej do przestrzegania takiej klauzuli).

 

Zakaz konkurencji w umowie cywilnoprawnej

Przedmiotem rozbieżności w orzecznictwie nie była kwestia, czy zakaz konkurencji można ustanowić w umowie cywilnoprawnej. Sądy były zgodne, że można.

 

Zakaz konkurencji w umowie cywilnoprawnej bez prawa do wynagrodzenia

Przedmiotem rozbieżności była kwestia, czy można ustanowić nieodpłatny zakaz konkurencji po upływie okresu obowiązywania takiej umowy.  Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 września 2003 r. (III CKN 579/01) stwierdził, że taki nieodpłatny zakaz konkurencji ustanowiony na okres 3 lat po ustaniu umowy cywilnoprawnej narusza zasady współżycia społecznego.

 

Jednakże przeważająca linia orzecznicza stoi na stanowisku, że taki zakaz konkurencji jest dopuszczalny.

Inne, poza pracodawcami, podmioty mogą natomiast wprowadzić do umowy zastrzeżenie o zakazie konkurencji w oparciu o zasadę swobody umów przewidzianą w art. 353 [1] KC. Zgodnie z ww. przepisem strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Przepis ten wyraża obowiązującą w prawie zobowiązaniowym zasadę wolności umów, która nie ma jednak charakteru absolutnego. Jak w każdym systemie prawnym doznaje ograniczeń zarówno w zakresie treści jak i celu umowy. Przepis ten wprowadza trzy rodzaje ograniczeń: ustawę, właściwość (naturę) stosunku prawnego i zasady współżycia społecznego. W ramach tego przepisu strony mają do wyboru trzy możliwości: przyjęcie bez jakichkolwiek modyfikacji określonego typu umowy uregulowanej normatywnie, zawarcie umowy nazwanej z jednoczesnym wprowadzeniem do niej pewnych odmienności w tym również połączenie cech kilku umów nazwanych (tzw. umowy mieszane) lub zawarcie umowy nienazwanej, której treść ukształtują według swego uznania (oczywiście z zachowaniem ograniczeń wynikających z art. 353 [1] KC ).

 

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 listopada 2015 r. IV CSK 804/14 (LEX nr 1943224) wskazał, że z art. 353 [1] KC k.c. wynika przyzwolenie na nierówność stron umowy, nieekwiwalentność ich sytuacji prawnej, ze względu na to, że wynika ona z woli stron, zasadniczo nie wymaga istnienia okoliczności, które tę nierówność miałyby usprawiedliwiać. Jak pokreślił, dotyczy to także dopuszczalności zawarcia w umowie tzw. klauzuli konkurencyjnej bez ekwiwalentu. Również w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt V CSK 30/13, Legalis nr 750588) Sąd Najwyższy uznał dopuszczalność zastrzeżenia w umowie cywilnoprawnej zakazu konkurencji bez ekwiwalentu pieniężnego. Zdaniem Sądu brak regulacji odnoszącej się do zakazu konkurencji świadczy o woli ustawodawcy o umożliwieniu stronom swobodnego kształtowania umowy w sposób odpowiadający celowi gospodarczemu i ich indywidualnym interesom.

 

Nieodpłatny zakaz konkurencji a kara umowna – najnowsze orzecznictwo

Spotykane są umowy, w których nie tylko ustanowiony jest zakaz konkurencji (bez prawa do wynagrodzenia), ale i kara umowna za jego nieprzestrzeganie.

Klauzula konkurencyjna, przy zastrzeżeniu kary umownej za jej naruszenie, mimo braku ekwiwalentu pieniężnego, nie traci sensu gospodarczego i mieści się w granicach lojalności kontraktowej. Zatem taka klauzula jest skuteczna. Stwierdził też, że nie można w takim wypadku uznać przekroczenia granic słuszności i dobrych obyczajów, ani przyjąć niedopuszczalności w obrocie gospodarczym takiego ukształtowania klauzuli konkurencyjnej (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13 września 2017 r. I ACa 219/17).

Problemy zaczynają się przy ….

 

konstruowaniu i późniejszym stosowaniu takich umów. Nie każdy bowiem pamięta, że nie mają tu jakiegokolwiek zastosowania przepisy Kodeksu pracy. Trzeba odpowiednio opracować taką umowę – w zakresie możliwości rozwiązania takiej umowy (uwaga na pułapki wynikające z orzecznictwa!), w zakresie określenia przedmiotowo zakazu konkurencji, tak aby był zrozumiały dla stron i nie miał charakteru „absolutnego”, czyli nie dającego możliwości podjęcia się zarobkowania w jakimkolwiek segmencie gospodarki.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Wyrażając swoją opinię w powyższym formularzu wyrażasz zgodę na przetwarzanie przez Małgorzata Regulska-Cieślak RADCA PRAWNY Twoich danych osobowych w celach ekspozycji treści komentarza zgodnie z zasadami ochrony danych osobowych wyrażonymi w Polityce Prywatności

Administratorem danych osobowych jest Małgorzata Regulska-Cieślak RADCA PRAWNY z siedzibą w Warszawie.

Kontakt z Administratorem jest możliwy pod adresem m.regulska-cieslak@kancelaria-mregulska.pl.

Pozostałe informacje dotyczące ochrony Twoich danych osobowych w tym w szczególności prawo dostępu, aktualizacji tych danych, ograniczenia przetwarzania, przenoszenia danych oraz wniesienia sprzeciwu na dalsze ich przetwarzanie znajdują się w tutejszej Polityce Prywatności. W sprawach spornych przysługuje Tobie prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.

Poprzedni wpis:

Następny wpis: