Uznanie samozatrudnienia za stosunek pracy

Małgorzata Regulska-Cieślak        20 lipca 2017        Komentarze (0)

Jeśli jesteś pracodawcą to zastanów się, czy jest możliwe aby Twój współpracownik, osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, „zatrudniona” na podstawie umowy cywilnoprawnej mógł w sądzie skutecznie dochodzić uznania tego stosunku za stosunek pracy?

 

Będzie to możliwe. Gdyby zaistniały określone przesłanki sąd mógłby uznać takie roszczenie za uzasadnione. Ale … osoba dochodząca uznania wykonywania usług za stosunek pracy, w przypadku wygranej sprawy, poniosłaby dotkliwe skutki finansowe. Natomiast dla pracodawcy ustalenie przez sąd, że osoba prowadząca działalność gospodarczą jest etatowym pracownikiem, oznaczałoby, że musiałby zapłacić składki ubezpieczenia społecznego od jego wynagrodzenia za pięć lat wstecz (obecnie), a także udzielić mu skumulowanego z trzech lat płatnego urlopu wypoczynkowego (lub zapłacić ekwiwalent).

 

Uznanie wykonywania usług za pracę w ramach umowy o pracę

 

Do pewnego momentu orzecznictwo stało na stanowisku, że prowadzenie działalności gospodarczej przez współpracownika chroni przedsiębiorcę przed ustaleniem przez sąd, że to jednak zatrudnienie pracownicze.  Przełomowym wyrokiem okazał się wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2015 r. (sygn. akt II PK 189/14, LEX nr 1764808). W 2016 r. zapadł kolejny taki wyrok.

Stan faktyczny

Powódka zawarła z pozwanym bezpośrednio po rozwiązaniu umowy o pracę umowę o współpracy, w ramach której wykonywała tożsame obowiązki co w ramach umowy o pracę. W łączącym strony stosunku prawnym przeważały cechy umowy o pracę. „Powódka była dyspozycyjna i podporządkowana wobec pozwanego oraz zobowiązana do osobistego wykonywania określonych zadań na ryzyko pracodawcy. Powódka była kontrolowana przez przełożonych w zakresie realizacji zadań oraz czasu pracy, nie miała swobody w ustalaniu częstotliwości spotkań, ilości przekazanych materiałów, ciążył na niej obowiązek raportowania celem udokumentowania wykonanych prac. Za wykonywaną pracę miała ustalone stałe wynagrodzenie za pracę. Zobowiązana była do usprawiedliwiania nieobecności poprzez przedkładanie zwolnienia lekarskiego, bądź uzyskanie zgody przełożonego na niewykonywanie określonych w tym czasie zadań” (fragment uzasadnienia ww. wyroku).

Argumentacja pozwanego przedsiębiorcy, że o rodzaju zawartej przez strony sporu umowie jako umowie cywilnoprawnej przesądza ich wola nie została podziela przez sądy orzekające w sprawie.

O kwalifikacji danego stosunku prawnego decydujące znaczenie – zgodnie z art. 353 [1] k.c. – ma wola stron, ale z tym zastrzeżeniem, że decydujące znaczenie woli stron można przypisać wówczas, gdy zawarta umowa wykazuje wspólne cechy dla umowy o pracę i umowy prawa cywilnego z jednakowym ich nasileniem (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 18 czerwca 1998 r.,I PKN 191/98, OSNAPiUS 1999 Nr 14, poz. 449; z dnia 2 września 1998 r., I PKN 293/98, OSNAPiUS 1999 Nr 18, poz. 582; z dnia 27 maja 2010 r., II PK 354/09 , LEX nr 598002, czy z dnia 4 lutego 2011 r.,II PK 82/10, LEX nr 8175515).

Skutki ustalenia umowy o współpracę za stosunek pracy dla pracodawcy

W przypadku ustalenia, że dana umowa o współpracę jest umową o pracę należałoby odprowadzić zaległe składki do ZUS. To pracodawca jest ich płatnikiem więc ZUS miałby roszczenie w stosunku do pracodawcy o ich zapłatę. Ponieważ część składek jest finansowana przez pracodawcę, a część składek przez pracownika (pracodawca je potrąca i odprowadza do ZUS) to pracodawca po ich zapłacie do ZUS miałby roszczenie do pracownika o zwrot składek, które powinien pokryć pracownik, a które pracodawca odprowadził do ZUS po uzyskaniu prawomocnego wyroku ustalającego istnienie stosunku pracy. Płatnik ma obowiązek opłacić składki w całości, łącznie z tą częścią, która jest finansowana przez ubezpieczonego. Z punktu widzenia wskazanego obowiązku płatnika nie ma znaczenia, z czyich środków są opłacane składki.

Jak finansowane są składki z tytułu umowy o pracę? Obecnie:

  • składka emerytalna – pracownik pokrywa 9,76 % podstawy wymiaru, tyle samo odprowadza z tego tytułu do ZUS pracodawca – również 9,76% podstawy wymiaru (to jest to co pracodawca „dopłaca” do wynagrodzenia brutto pracownika odprowadzając tę część bezpośrednio do zus);
  • składka rentowa – pracownik pokrywa 1,5% podstawy wymiaru;
  • składka wypadkowa – pokrywa ją pracodawca wynosi od 0,40% do 3,60% podstawy wymiaru. Stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na rok składkowy, który trwa od 1 kwietnia danego roku do 31 marca następnego roku (art. 27 w zw. z art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych). Wysokość składki na ubezpieczenie wypadkowe uzależniona jest od liczby osób zgłoszonych przez pracodawcę do ubezpieczenia oraz od rodzaju prowadzonej działalności;
  • składka zdrowotna – 9% podstawy wymiaru i finansuje ją pracownik;
  • składka na Fundusz Pracy – 2,45% podstawy wymiaru i finansuje ją pracodawca;
  • składka na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 0,1 % podstawy wymiaru i finansuje ją pracodawca;
  • składka na Fundusz Emerytur Pomostowych – 1,5% podstawy wymiaru i finansuje ją pracodawca.

 

Oznacza to, że ok. 23 % podstawy wymiaru pracownika odprowadzane jest do ZUS. Również ponad 20% ponad kwotę brutto wynagrodzenia odprowadza do ZUS pracodawca.

 

W przypadku stwierdzenia prawomocnym wyrokiem, że dana umowa zawarta jako cywilnoprawna stanowi umowę o pracę wszystkie te wyżej określone składki odprowadza do ZUS pracodawca. Jak wyżej zostało stwierdzone ma on następnie roszczenie do pracownika o zwrot składek które finansowane są bezpośrednio z pensji pracownika.

 

Jaki jest okres przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne? Według art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2012 r., ustalonym przez art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, Dz.U. Nr 232, poz. 1378), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 5-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W stanie prawnym, który obowiązywał przed 1 stycznia 2012 r. okres przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat od daty ich wymagalności. Zgodnie z regulacją przejściową z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., należy stosować przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.; gdyby jednak przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiło – zgodnie z przepisami dotychczasowymi – wcześniej (tzn. przed 1 stycznia 2012 r.), to przedawnienie składek następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Przedawnienie składek, o którym jest mowa w art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ma ten skutek, że z upływem okresu przedawnienia, zobowiązanie składkowe wygasa.

Zatem termin przedawnienia składek to 5 lat licząc od daty w której powinny być opłacone.

 

Skutki ustalenia umowy o współpracę za stosunek pracy dla pracownika

 

I dla pracownika skutki te byłyby bardzo doniosłe i niekoniecznie od razu korzystne. Korzystne nie byłyby jeśli chodzi o obowiązek zwrotu składek ubezpieczenia społecznego pracodawcy, w odpowiedniej części. Przeszłe składki w odpowiedniej ich części należałoby bowiem oddać pracodawcy, jak powyżej zostało już napisane. Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt III PZP 6/13, LEX nr 1405276).

 Problem jest również na gruncie podatku VAT. Taka osoba wystawiała przecież w przeszłości obecnemu pracodawcy faktury VAT. Teraz należy to skorygować.

 

Wygrana pracownika może go zatem bardzo drogo kosztować. Jednakże coraz częściej spotykam się, że tym że wysokie koszty dochodzenia roszczeń i konsekwencje finansowe wygranej w tego typu sprawach nie studzą zapału współpracowników. Warto zatem ustrzec się przed takimi sytuacjami i tak zbudować umowy cywilnoprawne oraz w taki sposób je realizować aby nie zachodziło podejrzenie ukrytego zatrudnienia pracowniczego.

Więcej moich publikacji na ten temat można przeczytać tutaj.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Poprzedni wpis:

Następny wpis: