Przedwstępna umowa o pracę – co pracodawca wiedzieć powinien

Małgorzata Regulska-Cieślak        30 sierpnia 2017        Komentarze (0)

Niełatwa dla pracodawców sytuacja na rynku pracy powoduje, że chcąc mieć pewność, że kandydat wybrany do pracy na określonym stanowisku stawi się w pracy w umówionym terminie (nie odmówi w ostatnim dniu tłumacząc się znalezieniem lepszej pracy) pracodawcy zawierają przedwstępne umowy o pracę. Przedwstępna umowa o pracę stanowi zatem pewien rodzaj zabezpieczenia interesów pracodawcy, zwłaszcza gdy ten pozyskał pracownika uchodzącego na rynku za wysoko wykwalifikowanego lub też znalazł pracownika do pracy w branży, w której o dobry personel jest trudno.

Przedwstępna umowa o pracę stosowana jest zazwyczaj w stosunku do kadry menedżerskiej, choć oczywiście nie tylko. Zwłaszcza w czasach gdy brakuje na rynku wykwalifikowanych pracowników fizycznych gdy takowego się pozyska warto sięgać po ten sposób zagwarantowania nawiązania stosunku pracy.

Przedwstępna umowa o pracę a Kodeks pracy

Przedwstępne umowy o pracę nie zostały unormowane bezpośrednio w Kodeksie pracy. Są one jednak dopuszczalne. Podstawę prawną do zawarcia umowy przedwstępnej stanowi art. 389 k.c., który z mocy art. 300 k.p. ma odpowiednie zastosowanie do stosunków pracy.

 

Zasady podstawowe

W Kodeksie cywilnym umowy przedwstępnej dotyczą bezpośrednio dwa przepisy. Zgodnie z art. 389 k.c., umowa, przez którą jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia oznaczonej umowy (umowa przedwstępna), powinna określać istotne postanowienia umowy przyrzeczonej. Jeżeli termin, w ciągu którego ma być zawarta umowa przyrzeczona, nie został oznaczony, powinna ona być zawarta w odpowiednim terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej; jeżeli obie strony są uprawnione do żądania zawarcia umowy przyrzeczonej i każda z nich wyznaczyła inny termin, strony wiąże termin wyznaczony przez stronę, która wcześniej złożyła stosowne oświadczenie. Jeżeli w ciągu roku od dnia zawarcia umowy przedwstępnej nie został wyznaczony termin do zawarcia umowy przyrzeczonej, nie można żądać jej zawarcia (§ 2). Z kolei według art. 390 k.c., jeżeli strona zobowiązana do zawarcia umowy przyrzeczonej uchyla się od jej zawarcia, druga strona może żądać naprawienia szkody, którą poniosła przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej; strony mogą w umowie przedwstępnej odmiennie określić zakres odszkodowania (§ 1). Jednakże gdy umowa przedwstępna czyni zadość wymaganiom, od których zależy ważność umowy przyrzeczonej, w szczególności wymaganiom co do formy, strona uprawniona może dochodzić zawarcia umowy przyrzeczonej (§ 2). Roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym umowa przyrzeczona miała być zawarta. Jeżeli sąd oddali żądanie zawarcia umowy przyrzeczonej, roszczenia z umowy przedwstępnej przedawniają się z upływem roku od dnia, w którym orzeczenie stało się prawomocne ( § 3).

 

Co powinna określać przedwstępna umowa o pracę

Przedwstępna umowa o pracę powinna określać istotne postanowienia docelowej umowy o pracę (przyrzeczonej) oraz termin, w ciągu którego ma być ona zawarta. Przedwstępna umowa o pracę powinna określać: rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, wynagrodzenie za pracę, czas trwania umowy o pracę, wymiar czasu pracy, termin rozpoczęcia pracy. Jeżeli termin taki nie został oznaczony, umowa o pracę powinna być zawarta w odpowiednim terminie wyznaczonym przez stronę uprawnioną do żądania zawarcia umowy, która z takim żądaniem wystąpiła pierwsza.

 

Zawarcie przedwstępnej umowy o pracę

Umowa taka może być zawarta w drodze rokowań lub oferty. Same rozmowy na temat ewentualnego zawarcia umowy przedwstępnej nie doprowadzą do zawarcia kontraktu. Muszą być one ostateczne uzgodnione między stronami. Przedwstępna umowa o pracę może mieć postać listu intencyjnego, zaakceptowanego przez drugą stronę lub też jej zawarcie może nastąpić w formie dokumentowej, np. za pośrednictwem korespondencji e-mail.

Forma przedwstępnej umowy o pracę

Przedwstępna umowa o pracę powinna być zawarta na piśmie z kilku przyczyn. Forma ustna lub dokumentowa jest jednak dopuszczalna, ale wpływa na zakres tego, czego można domagać się w razie, gdyby umowa przyrzeczona nie została zawarta. Gdy umowa przedwstępna ma formę ustną lud dokumentową, każda ze stron może domagać się naprawienia szkody poniesionej przez to, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej. Jeżeli natomiast umowa przedwstępna miała formę pisemną, brak zawarcia umowy przyrzeczonej daje nie tylko prawo domagania się odszkodowania, ale też zawarcia umowy przyrzeczonej.

Niewykonanie przedwstępnej umowy o pracę – konsekwencje dla stron

Roszczenia kandydata na pracownika wynikające z niezawarcia umowy przyrzeczonej mogą polegać albo na żądaniu zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę, albo na żądaniu wypłaty odszkodowania, które ograniczone zostało przez judykaturę maksimum do trzymiesięcznego wynagrodzenia na stanowisku objętym umową przedwstępną (tak uchwała Sądu Najwyższego  z dnia 22 kwietnia 1977 r. I PZP 5/77). Inne, bardziej współczesne orzeczenia SN inaczej podchodzą do kwestii roszczeń.

Pracodawca nie może natomiast żądać od kandydata do pracy zawarcia umowy o pracę, a jego roszczenia majątkowe co do odszkodowania są ograniczone do tzw. negatywnego (ujemnego) interesu umowy (tak: Gersdorf Małgorzata, Rączka Krzysztof, Prawo pracy w pytaniach i odpowiedziach. Gersdorf Małgorzata, Rączka Krzysztof, Prawo pracy w pytaniach i odpowiedziach, Opublikowano: LexisNexis 2009).

Wysokość odszkodowania – negatywny interes umowny

Odpowiedzialność odszkodowawcza zobowiązanego do zawarcia umowy przyrzeczonej obejmuje więc rzeczywistą stratę i utracone korzyści, ale nie dotyczy to korzyści, które by strona osiągnęła w razie zawarcia umowy przyrzeczonej. Podlegająca naprawieniu szkoda obejmuje tylko takie utracone korzyści, jak zarobek utracony podczas prowadzenia negocjacji albo korzyści, które zostałyby uzyskane wskutek przyjęcia innej, faktycznie odrzuconej oferty. Odszkodowanie w ramach ujemnego interesu umowy przyrzeczonej obejmuje tym samym również rekompensatę nieuzyskanych korzyści, ale nie podlega naprawieniu utrata korzyści, które by strona uzyskała w razie dojścia do skutku umowy przyrzeczonej i jej wykonania.

W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 2009 r. (I PK 117/08) Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawach o roszczenia wynikające z przedwstępnej umowy o pracę istotna jest ocena, w jakiej wysokości w granicach ujemnego interesu umownego przysługuje odszkodowanie pracownikowi niezatrudnionemu przez pracodawcę z przyczyn leżących po jego stronie. Należy uznać, że są to zarobki utracone wskutek tego, że pracownik, licząc na zawarcie umowy przyrzeczonej, rozwiązał dotychczasowy stosunek pracy, a następnie pozostawał przez pewien czas bez pracy lub uzyskał nowe zatrudnienie na gorszych warunkach płacowych. Zakres utraconych korzyści można oceniać przez odniesienie braku zarobków w okresie pozostawania bez pracy lub ich niższej wysokości po podjęciu pracy do wynagrodzenia uzyskiwanego w rozwiązanym stosunku pracy. Można też oceniać ten zakres w odniesieniu do wynagrodzenia, które miało przysługiwać na podstawie umowy przyrzeczonej. W obu przypadkach mamy do czynienia ze szkodą w postaci utraconych korzyści. Jednakże tylko w pierwszej z tych możliwości chodzi o szkodę poniesioną wskutek liczenia na zawarcie umowy przyrzeczonej (w granicach ujemnego interesu). W drugim przypadku jest to bowiem szkoda poniesiona w wyniku niedojścia do skutku i niewykonania umowy przyrzeczonej. Oznacza to, że jeżeli strona zobowiązana do zawarcia przyrzeczonej umowy o pracę (pracodawca) uchyla się od jej zawarcia, druga strona (pracownik) może żądać naprawienia szkody polegającej na utracie wynagrodzenia uzyskiwanego w stosunku pracy, który został przez nią rozwiązany dlatego, że liczyła na zawarcie umowy przyrzeczonej, a nie szkody polegającej na utracie wynagrodzenia, które miała otrzymywać według ustaleń umowy przyrzeczonej (oczywiście o ile strony nie określiły odmiennie zakresu odszkodowania).

Jeśli nie przedwstępna umowa o pracę, to jakie są jeszcze inne sposoby na związanie się z pracownikiem przed formalnym rozpoczęciem pracy? O tym w następnym artykule, który ukaże się już niebawem.

{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }

Dodaj komentarz

Poprzedni wpis:

Następny wpis: